جمال رضايى
139
بيرجندنامه ( فارسى )
ساخته و خودش مزاربانى آن را بر عهده گرفته است و پس از مرگش او را - و نيز همسرش را پس از مرگ - در جوار همان صورت قبر نمادين دفن كردهاند ، پس از آن بين صورت قبر و گور اين دو نفر ديوارى كشيده پستويى ايجاد كرده و آن را عملا از بقيه جدا كردهاند » . اين پستو در شمال بقعه قرار دارد . خانم احسنى كه اين سخنان را گفت از تاريخ بناى مزار آگاهى نداشت و من از سالمندان محلّه و كوچه هم كه پرسيدم تنها مىگفتند : « مزار قديمى است » ولى هيچكس نميدانست كه كى ساخته شده است و همه مىگفتند تا خود را به ياد مىآورند اين مزار در كوچهء آنان بوده است ولى در سالهاى اخير بازسازى شده است . اين مزار كه با گليمهاى پنبهاى مفروش است زينتى ندارد ولى روى صورت همان « قبر » - مانند مزار پايين شهر - چهار سنگ سياه ( دو تا بزرگتر و دو تا كوچكتر ) كه شكل هندسى معيّنى ندارند نهادهاند و مىگويند اين سنگها خودشان به زيارت مزار آمده و ماندگار شدهاند . زايران اين مزار نيز زنان و بيشتر دختران هستند و وجه نامگذارى آن به « دختران » نيز همين است . دختران اين مزار را بسيار « مرادبخش » مىدانند و نذرى كه « بخش » مىكنند هم مثل مزار پايين شهر « نان و ماست » است . مزار تنها شبهاى جمعه باز مىباشد . 3 - مقبرهء حكيم نزارى ( مقبرى هاكم مزارى moqbarey hakem mazari ) : حكيم سعد الدين نزارى قهستانى از شاعران بزرگ و نامدار نيمهء دوم قرن هفتم و ربع نخست سدهء هشتم هجرى است و تذكرهنويسان هميشه نام او را در رديف نام سعدى و حافظ ذكر نموده و حتّى جامى در « بهارستان » خود « سليقهء شعرى حافظ » را نزديك به « سليقهء نزارى قهستانى » شمرده است « 1 » . نزارى در سال 645 ه . ق در روستاى « فوداج » ( در نه كيلومترى جنوب شرقى بيرجند ) به دنيا آمده و در سال 721 ه . ق در بيرجند درگذشته و در گورستان شرقى اين شهر به خاك سپرده شده است . « 2 » حكيم نزارى در دوران زندگيش مورد توجّه خاصّ همشهريانش بوده و به همين جهت پس از مرگش براى گور او « گورخانه » و مقبرهاى ساختهاند و براى آن احترامى فوق العاده قائل بودهاند تا آنجا كه به مرور زمان « گورابهء » او در نظر آنان از حدّ يك « مقبره » و « قبر » فراتر رفته و اندكاندك به گونهء يك « زيارتگاه » و « مزار » درآمده و عامّ و خاصّ به زيارت آن مىرفتهاند .
--> ( 1 ) . نك : « بهارستان » جامى . به تصحيح دكتر اسمعيل حاكمى . ص 105 . ( 2 ) . براى آگاهى از شرح حال و آثار اين شاعر بزرگ نگاه كنيد به « بهارستان » . آيتى . چاپ دوم . ص 178 و به ديباچهء " ديوان حكيم نزارى قهستانى " . به تصحيح دكتر مظاهر مصفّا و به اهتمام و نفقهء دكتر محمود رفيعى . چاپ اول . 1371 .